Terim sözlüğü

Mevzuat takibi, resmî kaynaklar ve açık veri alanında sık geçen 32 terim. Her tanım kendi başına anlaşılır; ayrıntılı anlatım varsa tanımın altında yazının adresi duruyor.

Açık veri: Herkesin erişebildiği, makine okunur biçimde sunulan ve lisansı yeniden kullanıma izin veren veridir. Resmî veriyle çoğu zaman örtüşür ama aynı şey değildir: bir kurum verisini resmî olarak yayımlayıp yalnızca görüntü dosyası olarak sunabilir.
AFAD: Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı; Türkiye'deki deprem kayıtlarının resmî kaynağıdır. Kayıtlar dakikalar içinde yayımlanır ve idari süreçlerde referans alınan veri budur.
Birinci elden kaynak: Bir bilginin, onu üreten kurumun kendi yayınında yer aldığı halidir. Aynı bilgiyi aktaran bir haber ya da yorum ikinci eldendir; aktarımda tarih, sayı ve bağlam kaybı olağandır.
Büyüklük ve şiddet: Büyüklük bir depremin açığa çıkardığı enerjiyi ölçer ve her deprem için tek bir değerdir. Şiddet ise belirli bir noktadaki etkiyi anlatır ve konumdan konuma değişir. Bir haberde geçen iki farklı sayı çoğu zaman bu iki ayrı ölçüdür.
Canonical: Aynı içeriğe birden fazla adresten ulaşıldığında, arama motorlarına hangisinin asıl adres olduğunu söyleyen etikettir. Her sayfada kendi adresini göstermelidir; bütün sayfalarda aynı adresi göstermek, o sayfaların dizine hiç alınmamasına yol açar.
Cumhurbaşkanı kararı: Cumhurbaşkanının yürütme yetkisiyle aldığı ve Resmî Gazete'de yayımlanan karardır. Atamalardan ithalat rejimi değişikliklerine ve vergi oranlarına kadar geniş bir alanı kapsar. Asıl değişiklik çoğu zaman kararın metninde değil, ekindeki listede durur.
GEO: Generative Engine Optimization; bir sitenin üretken modellerin cevaplarında kaynak olarak görünmesi için yapılan düzenlemelerdir. Klasik arama optimizasyonundan farkı, sıralama yerine alıntılanabilirliğe odaklanması: kendi başına ayakta duran kısa cevaplar, yapısal veri ve düz metin haritaları.
İlke kararı: Bir düzenleyici kurulun, tekrar eden bir konuda genel olarak uygulayacağı yaklaşımı ortaya koyan kararıdır. Tek bir dosyaya değil, benzer bütün durumlara yön verir; bu yüzden denetimde fiilen uygulanan ölçüt çoğu zaman ilke kararlarıdır.
Konsolide metin: Bir düzenlemenin bütün değişiklikleri işlenmiş, bugün yürürlükte olan birleştirilmiş halidir. Resmî Gazete değişikliği yayımlar, konsolide metni değil; birleştirilmiş metin için Mevzuat Bilgi Sistemi'ne bakılır.
KVKK: Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve bu kanunu uygulayan Kişisel Verileri Koruma Kurumu için kullanılan kısaltmadır. Kurum, ilke kararlarını, rehberlerini ve kamuoyunu ilgilendiren veri ihlali bildirimlerini kendi sitesinde ücretsiz yayımlar.
Mal ve hizmet sınıfı: Marka başvurularının hangi ürün ve hizmet alanları için yapıldığını gösteren uluslararası sınıflandırmadır. Aynı kelime farklı sınıflarda birlikte var olabilir; benzerlik tek başına itiraz sebebi değildir, sınıf örtüşmesi de gerekir.
Mevsim etkisinden arındırılmış seri: Yıl içinde düzenli tekrar eden mevsimsel dalgalanmanın hesapla ayıklandığı veri serisidir. Ham seriyle aynı olguyu ölçer ama aynı sayıyı vermez; ikisini tek bir grafikte karıştırmak gerçek olmayan bir eğilim üretir.
Mevzuat Bilgi Sistemi: Yürürlükteki mevzuatın birleştirilmiş metinlerini sunan resmî ve ücretsiz sistemdir. Arama yapılabilir ancak bildirim veya abonelik özelliği yoktur. Resmî Gazete ile birlikte kullanılır: biri değişikliği, diğeri bugünkü hali gösterir.
Mevzuat takibi: Bir kurumun faaliyetini ilgilendiren kanun, yönetmelik, tebliğ ve kurul kararlarındaki değişiklikleri düzenli olarak izleme ve sorumlulara iletme sürecidir. Takibin kendisi için genel bir yasal zorunluluk yoktur; zorunlu olan, mevzuata uymaktır.
Mükerrer sayı: Resmî Gazete'nin aynı gün içinde ana sayının ardından yayımlanan ek sayısıdır. Acil düzenlemeler sıklıkla mükerrer sayılarda çıkar; bu yüzden yalnızca sabah bakmak günün tamamını görmeye yetmez.
OAI-PMH: Akademik arşivlerin üstverilerini makine okunur biçimde paylaşmak için kullanılan açık protokoldür. DergiPark ve benzeri arşivler bu protokolle taranabilir; RSS'ten daha zengin üstveri sunar.
Özel nitelikli kişisel veri: Sağlık, biyometri, din, siyasi görüş, sendika üyeliği gibi, ifşası daha ağır sonuç doğuran veri türleridir. Bir ihlalde bu kategorilerden veri bulunması, etkilenen kişi sayısı az olsa bile riski yükseltir.
PPK: Para Politikası Kurulu; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın politika faizine karar veren kuruludur. Kararlar önceden duyurulan bir takvime göre açıklanır ve kurumun kendi sayfasında ücretsiz yayımlanır.
Resmî Gazete: Türkiye Cumhuriyeti'nin resmî yayın organıdır. Bir düzenlemenin hukuken var olabilmesi için Resmî Gazete'de yayımlanması gerekir; yayımlanmayan bir yönetmelik hüküm doğurmaz. Her gün ücretsiz yayımlanır ancak abonelik veya bildirim sunmaz.
Resmî Marka Bülteni: TÜRKPATENT'in marka başvurularını yayımladığı bültendir. Bir başvurunun bültende yayımlanmasıyla itiraz süresi işlemeye başlar; süre içinde itiraz edilmezse başvuru tescile gider.
Revizyon: Daha önce yayımlanmış bir istatistiğin sonradan güncellenmesidir. Geçici olarak yayımlanan seriler tamamlanan verilerle düzeltilir; bu yüzden bir sunumda kullanılan rakamın hangi tarihte alındığını not etmek gerekir.
RSS: Bir sitenin yeni içeriklerini makine okunur biçimde yayımladığı akış biçimidir. Bir kurumun RSS akışı varsa otomatik takip kolaydır; yoksa takip araçları sayfayı doğrudan okumak zorunda kalır. Resmî Gazete ve KVKK gibi bazı kurumlar akış sunmaz.
Tebliğ: Bir bakanlığın ya da kamu kurumunun, üst bir düzenlemenin nasıl uygulanacağını göstermek için çıkardığı metindir. Kanun ve yönetmelikten daha ayrıntılı, daha sık değişen ve uygulamada en çok başvurulan düzenleme türüdür.
TÜFE: Tüketici Fiyat Endeksi; hanehalkının satın aldığı mal ve hizmetlerin fiyat değişimini ölçer. Manşet enflasyon olarak anılan oran budur. Bir şirketin kendi maliyet kalemi çoğu zaman manşetle değil, sepetin belirli alt kalemleriyle birlikte hareket eder.
TÜİK: Türkiye İstatistik Kurumu, resmî istatistiklerin üretilmesinden sorumlu kurumdur. Yayımlayacağı bütün istatistikleri önceden bir yayın takviminde duyurur ve verileri haber bülteni olarak yayımlar. Bültenler ve veri portalı ücretsizdir.
TÜRKPATENT: Türk Patent ve Marka Kurumu; marka, patent, faydalı model, tasarım ve coğrafi işaret başvurularını yürüten kurumdur. Başvuruları bültenlerle duyurur, usul ve ücret değişikliklerini duyurular sayfasında yayımlar.
USGS: Amerika Birleşik Devletleri Jeoloji Araştırmaları Kurumu; dünya genelindeki depremler için makine okunur, gerçek zamanlı ve ücretsiz bir veri akışı yayımlar. Yurt dışı olaylarda ve karşılaştırmalı çalışmalarda en geniş kapsamı sunar.
Veri ihlali bildirimi: Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak başkaları tarafından elde edilmesi durumunda veri sorumlusunun Kurul'a yaptığı bildirimdir. Kurul, kamuoyunu ilgilendiren bildirimleri sitesinde yayımlar; metinde genellikle ihlal tarihi, etkilenen veri kategorileri ve alınan önlemler yer alır.
Veri sorumlusu: Kişisel verilerin işlenme amaçlarını ve yöntemini belirleyen taraftır. Bir hizmeti dışarıdan almak sorumluluğu tümüyle devretmez; ihlal bildirimini yapan taraf ile verinin asıl sahibi olan kurum farklı olabilir.
Yİ-ÜFE: Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi; yurt içinde üretilen ürünlerin üretici aşamasındaki fiyat değişimini ölçer. Üretim yapan şirketlerin maliyet tarafı genellikle TÜFE'den çok bu endeksle birlikte hareket eder.
Yönetmelik: Kanunun uygulanmasını göstermek üzere çıkarılan ve Resmî Gazete'de yayımlanan düzenleyici işlemdir. Kanuna aykırı hüküm içeremez; içerdiği ileri sürülürse idari yargıda iptali istenebilir.
Yürürlük tarihi: Bir düzenlemenin hüküm doğurmaya başladığı tarihtir ve yayım tarihiyle aynı olmak zorunda değildir. Düzenlemelerin çoğu yayımı izleyen bir tarihte yürürlüğe girer, bir kısmı geriye dönük uygulanır. Yürürlük tarihi metnin sonundaki yürürlük maddesinde yazar.